Kamulaştırmasız El Atma: Belediyenin veya Devletin Arsanıza İzinsiz Yol ya da Park Yapması Durumunda Tazminat
Kamulaştırmasız El Atma: Belediyenin veya Devletin Arsanıza İzinsiz Yol ya da Park Yapması Durumunda Tazminat
Mülkiyet hakkı, Anayasa ile koruma altına alınmış en temel haklardan biridir. Ancak uygulamada belediyeler, karayolları veya diğer kamu kurumları; şahıslara ait arsa ve arazi gibi taşınmazları yasal bir kamulaştırma süreci işletmeden, yani bedelini ödemeden izinsiz şekilde işgal edebilmektedir. Hukukta "kamulaştırmasız el atma" olarak adlandırılan bu durum, mülkiyet hakkının idare tarafından fiilen gasp edilmesidir.
Kamulaştırmasız El Atmanın Şartları Nelerdir?
Bir taşınmaz üzerinde idarenin haksız işgalinden söz edebilmek ve yasal süreç başlatabilmek için belirli unsurların oluşması gerekir:
Fiili İşgal: Kamu kurumunun, tapusu size ait olan taşınmaza rızanız dışında fiilen el koymuş olması gerekir. Arsanızın üzerinden yol geçirilmesi, üzerine park, okul, yeşil alan yapılması veya trafo kurulması en yaygın fiili işgal örnekleridir.
Hukuki El Atma (İmar Kısıtlaması): İdare, arsanıza fiziki olarak dokunmamış olsa bile, imar planında mülkünüzü onlarca yıl boyunca "yeşil alan, okul alanı, cami alanı" gibi kamu hizmetine ayırıp inşaat yapmanızı engelliyorsa, bu da hukuki bir el atmadır ve mülkiyet hakkını özünden zedeler.
Arsa Sahiplerinin Tazminat ve Hak Arama Yolları
İdarenin bu haksız eylemine karşı arsa sahiplerinin sessiz kalması, mülkün tamamen kaybına yol açabilir. Kanun, maliklere çok güçlü haklar tanımıştır:
Kamulaştırmasız El Atma Nedeniyle Tazminat (Bedel Tahsili): Arsa sahibi, mülkünün idare adına tescil edilmesine rıza göstererek, taşınmazın güncel piyasa değerinin nakden kendisine ödenmesini talep edebilir. Bu davada mülkün değeri, uzman bilirkişilerce davanın açıldığı tarihteki en yüksek piyasa rayici üzerinden hesaplanır.
Müdahalenin Men'i ve Eski Hale Getirme: Eğer arsa sahibi mülkünü idareye bırakmak istemiyorsa, yapılan haksız yapının (yol, direk, tesis vb.) yıkılmasını, işgalin sonlandırılmasını ve arsanın kendisine eski haliyle iade edilmesini isteyebilir.
Eskiye Dönük İşgaliye Bedeli (Ecrimisil): Malik, taşınmazın haksız kullanıldığı geriye dönük son 5 yıllık süre için idareden ayrıca bir işgaliye (kira) tazminatı talep etme hakkına sahiptir.
Devlet kurumlarına ve belediyelere karşı açılacak kamulaştırmasız el atma davaları; taşınmazın niteliğinin (arsa/arazi) tespiti, imar planlarının incelenmesi, idari başvuru şartlarının yerine getirilmesi ve Asliye Hukuk Mahkemelerindeki karmaşık değerleme usulleri bakımından gayrimenkul ve idare hukuku alanında ileri düzey uzmanlık gerektiren yüksek bütçeli bir süreç yönetimine dayanmaktadır. Kamu kurumları karşısında hak kaybı yaşamamak ve mülkünüzün gerçek değerini tam olarak tahsil edebilmek için doğrudan profesyonel hukuki danışmanlık almanız önemle tavsiye edilir.
İşbu yazı, Türkiye Barolar Birliği Reklam Yasağı Yönetmeliği’ne uygun olarak sadece genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır.